O incumprimento da obrigación de abonar a pensión de alimentos, fixada noutra resolución xudicial de separación ou divorcio, constitúe unha das problemáticas máis sensibles no dereito de familia. Dada a súa finalidade de cubrir as necesidades básicas dos fillos, o ordenamento xurídico español articula unha dobre vía de protección, civil e penal, para meirande garantía da súa efectividade e protexer o interese superior do menor.
Que cobre a pensión de alimentos?
A pensión de alimentos é unha obrigación destinada a cubrir as necesidades básicas dos fillos, como sustento, habitación, vestido, asistencia médica, educación e instrución. A súa contía debe fixarse atendendo ás necesidades dos fillos e á capacidade económica do proxenitor obrigado ao pago.
Por iso, o impagamento da pensión de alimentos non debe entenderse como unha débeda ordinaria, senón como o incumprimento dunha obrigación esencial vinculada ao benestar dos menores.
Requirimento previo ao proxenitor obrigado ao pago
Antes de acudir á vía xudicial, pode resultar conveniente realizar un requirimento fehaciente ao proxenitor obrigado ao pago, especialmente se existe posibilidade de resolver o incumprimento sen iniciar un procedemento.
Este requirimento pode realizarse mediante burofax con acuse de recibo e certificación de contido, deixando constancia das meusalidades impagadas e advertindo de que, se persiste o incumprimento, se acudirá á vía xudicial correspondente.
A vía de execución civil: o camiño principal
A vía máis directa e habitual para reclamar as meusalidades impagadas é a execución forzosa da sentenza ou auto de medidas que estableceu a obrigación. A resolución xudicial é un título executivo que permite ao proxenitor custodio instar ao xulgado para que proceda contra o patrimonio do debedor.
Nestes casos, contar co asesoramento dun abogado especializado en dereito de familia pode resultar clave para valorar a vía máis adecuada, preparar a reclamación e protexer os dereitos dos menores.
Demanda de execución por impagamento da pensión de alimentos
O procedemento iníciase cunha demanda de execución, onde se detallan as meusalidades debidas. A partir de aí, o xulgado pode acordar diversas medidas coercitivas, como o embargo de salarios, contas bancarias, vehículos ou inmobles.
Unha particularidade crucial da débeda por alimentos é o seu tratamento privilexiado. Segundo o disposto no Artigo 608 da Lei de Axuizamento Civil, os límites de inembargabilidade do salario mínimo interprofesional non se aplican nestes casos, podo o tribunal embargar a cantidade que estime necesaria para cubrir a débeda. Esta medida reforza a tutela xudicial, asegurando que a obrigación alimenticia teña prioridade sobre outras débedas.
É importante ter en conta que a acción para reclamar as pensións alimenticias vencidas prescribe aos cinco anos, conforme ao Artigo 1966 do Código Civil.
A vía penal: o delito de abandono da familia
Cando o impagamento é persistente e voluntario, a conduta pode transcender o ámbito civil e constituír un ilícito penal. O Artigo 227 do Código Penal tipifica como delito de abandono de familia o impagamento da prestación económica durante dous meses consecutivos ou catro non consecutivos.
Requisitos do delito de impagamento da pensión de alimentos
Para que se configure este delito, a xurisprudencia esixe a concorrencia dun elemento subxectivo: o dolo. É dicir, o debedor debe coñecer a súa obrigación de pago e ter a capacidade económica para afrontala, pero decide voluntariamente non facelo. Como sinala a Sentenza da Audiencia Provincial de Toledo, nº 51/2018, de 13 de febreiro, a mera imposibilidade económica sobrevida e acreditada pode excluír a responsabilidade penal, evitando así unha “prisión por dédebas”. Non obstante, a carga de probar dita imposibilidade recae sobre o acusado, a quen se lle esixe unha actitude activa na busca de medios para cumprir co seu deber.
Consecuencias penais do impagamento
A vía penal non só busca a sanción (prisión de tres meses a un ano ou multa), senón tamén a reparación do dano, que implica o pago de todas as contías debidas.
En todo caso, a vía penal debe reservarse para os supostos máis graves, especialmente cando existen indicios de que o impagamento da pensión de alimentos é voluntario e non responde a unha imposibilidade económica real.
Conclusión: unha dobre vía de protección
O ordenamento xurídico ofrece unha robusta protección ao dereito de alimentos. A vía civil de execución é o mecanismo principal, áxil e efectivo para o cobro forzoso das dédebas. A vía penal, reservada para os incumprimentos máis graves e dolosos, actúa como un contundente elemento disuasorio e de última instancia.
Ambas as dúas vías, lonxe de ser excluíntes, compleméntanse para meirande garantía de que as necesidades dos fillos sexan atendidas coa máxima prioridade.
